Enflasyon ve reel getiri: paranız gerçekten büyüyor mu?

Bir yıl önce yatırdığınız 100.000 TL bugün 140.000 TL olmuşsa kazançlı görünür. Ama aynı sürede fiyatlar da arttıysa, o 140.000 TL ile bir yıl önceki 100.000 TL'nin aldığından ne kadar fazlasını alabilirsiniz? Bu sorunun cevabı reel getiridir.

Nominal ve reel getiri

• Nominal getiri: hesabınızdaki tutarın artış oranı. Bankanın ilan ettiği faiz ya da fonun getirisi.
• Reel getiri: enflasyondan arındırılmış getiri; alım gücünüzdeki gerçek değişim.

Doğru formül

Sık yapılan hata, enflasyonu nominal getiriden doğrudan çıkarmaktır. Doğru hesap:

reel getiri = (1 + nominal getiri) ÷ (1 + enflasyon) − 1

Oranlar yakınken basit çıkarma yaklaşık bir sonuç verir; oranlar yüksekken fark büyür.

İki örnek

100.000 TL'nin bir yılda %40 nominal getiri sağladığını düşünelim (örnek oranlar):

Enflasyon	Nominal tutar	Bugünün parasıyla	Reel getiri
%33	140.000 TL	105.263 TL	%5,26
%45	140.000 TL	96.552 TL	−%3,45

İkinci senaryoda hesap bakiyesi 40.000 TL artmış olsa da alım gücü %3,45 azalmıştır. Basit çıkarma (%40 − %33 = %7) ise ilk senaryoda gerçek kazancı olduğundan yüksek gösterir.

Vergi ve masrafları unutmayın

Karşılaştırmayı net getiriyle yapın. Mevduat faizinden stopaj kesilir; fon getirisinden yönetim gideri ve vergi düşülür. Net getiriyi hesaplamayı mevduat faizi yazısında örnekle anlattım.

Ne anlama geliyor?

• Birikimin amacı alım gücünü korumaksa, hedef reel getirinin sıfırın üzerinde kalmasıdır.
• Kısa vadeli para (acil durum fonu gibi) için amaç büyümek değil erişilebilir kalmaktır; reel getirinin sınırlı olması kabul edilebilir.
• Uzun vadeli birikimde reel getiriyi takip etmeden yapılan karşılaştırmalar yanıltıcıdır. Yüksek nominal oranlar, yüksek enflasyon döneminde çoğu zaman yalnızca yerinde saymak demektir.